HIV/AIDS Nasıl Bulaşır?

HIV Kan ve Vücut Sıvılarında Bulunur

HIV şunlar yoluyla bulaşabilir:

  • Kan
  • Sperm
  • Vajinal salgılar

HIV ayrıca gebelik sırasında, doğumda ve emzirme sırasında anneden çocuğa geçebilir.

HIV’in Bulaşması ve Önlenmesi

Herkes HIV’e yakalanabilir, ancak kendinizi HIV enfeksiyonundan korumak için önlemler alabilirsiniz. Bu önlemler şunlardır:

  • Test yaptırmak ve partnerinizin HIV durumunu bilmek
  • Her tür cinsel ilişki sırasında kondom kullanmak
  • Cinsel partnerlerinizin sayısını sınırlı tutmak - birden fazla cinsel partneriniz varsa, düzenli olarak HIV testi yaptırın.
  • Steril enjektör kullanmak - yalnızca steril ilaç enjeksiyon ekipmanı kullanın ve ekipmanınızı başkalarıyla paylaşmayın.

Bulaşma yolları hakkında daha detaylı bilgiler

Cinsel yolla bulaşma

CİNSEL YOLLA BULAŞMA

HIV’nin en önemli bulaşma yolu korunmasız cinsel temastır. Korunmasız yapılan her türlü cinsel temasla (vajinal, oral, anal) HIV bulaşabilir. Kan ve kadın veya erkeğin cinsel salgıları ile temasa neden olabilecek her türlü cinsel aktivitede bulaşma riski vardır. Bulaşma için HIV pozitif kişi ile yapılan tek bir cinsel temas yeterlidir, cinsel temas sayısı arttıkça bulaşma olasılığı artmaktadır. Hastalığın tanımlandığı 1980’li yılların başlarında en sık rastlanan bulaşma yolunun korunmasız yapılan homoseksüel cinsel temas olduğu bildirilirken, bugün HIV’nin pek çok ülkede %60-65 oranında korunmasız yapılan heteroseksüel cinsel temas ile bulaştığı bilinmektedir.

HIV/AIDS için en sık bulaşma korunmasız yapılan cinsel temasla olduğu için bu yolla korunma büyük önem taşımaktadır. Cinsel aktiviteden tamamen kaçınarak veya cinsel partnerle karşılıklı olarak tek eşli yaşayarak kesin olarak HIV enfeksiyonunun bulaşması önlenebilmektedir. Cinsel temas sırasında prezervatif (kondom, kılıf, kaput) kullanılmasının koruyuculuğu, kondomun lateks olması, doğru ve devamlı kullanılması, yırtık veya delik olmaması kaydıyla ispatlanmıştır. Kadınlar için özel olarak hazırlanmış kondomlar da doğru ve devamlı kullanımda etkili olmaktadır. HIV’nin cinsel yolla bulaşmasını engellemeye yönelik önlemler cinsel yolla bulaşan diğer enfeksiyonlara karşı korunmada da etkili olan yöntemlerdir. HIV’a karşı korunmada önerilen lateks kondomlar aynı zamanda sifilis, gonore, genital siğil, hepatit B gibi hastalıklardan da korunmayı sağlamaktadır.

Kan ve kan ürünleri ile bulaşma

KAN VE KAN ÜRÜNLERİ İLE BULAŞMA

Kanda virüsün yoğun miktarda bulunması nedeniyle, virüsü taşıyan kişilerden alınmış kan ve kan ürünleri ile hastalık bulaşabilmektedir. 1985 yılında HIV’a karşı yapılan antikor testlerinin bulunması ile dünyanın her yerinde kan ve kan ürünlerinin hastaya verilmeden önce HIV yönünden test edilmesi zorunlu bir hale getirilmiştir. Ülkemizde 1987 yılından beri tüm kan ve kan ürünlerine antikor testi yapıldıktan sonra hastaya verilmektedir. Bu nedenle 1987 yılından beri kan ve kan ürünleri ile olan bulaşma azalmıştır. Ancak hastalığın 10–12 hafta süren pencere döneminin olması ve acil durumlarda test yapılmadan kan ve kan ürünlerinin kullanılabilmesi azda olsa (1/1.800.000) bu yolla geçiş olabileceğini göstermektedir.

Damar içi madde kullanımı alışkanlığının önlenmesi, tedavi edilmesi, ortak enjektör kullanımı risklerinin anlatılması bu grup hastalarda HIV bulaşma riskini azaltmaktadır. Bazı Avrupa ülkelerinde ve ABD’nde devlet tarafından temiz enjektör dağıtım programları uygulanmakta ve önemli ölçüde başarı sağlandığı bildirilmektedir. Gelişmiş ülkelerde enjektör paylaşımının azaldığı, steril iğne alınışında ve iğne temizleme işlemlerinde artma gözlendiği saptanmaktadır.

Anneden bebeğe bulaşma

ANNEDEN BEBEĞE BULAŞMA

HIV gebelik süresince, doğum sırasında ve emzirme ile bebeğe geçebilmektedir. Bu olasılık %20-30’dur. Ancak HIV pozitif anne gebeliği süresince tedavi alır, doğum 38. haftada sezaryen ile yapılır, bebek doğumdan sonra belli süre tedavi alır ve hekim kontrolü altında olursa ve anne bebeğini emzirmez ise bu oran %1-2’lere kadar düşebilmektedir.

Anneden bebeğe geçişte önemli olan HIV görülme sıklığı yüksek olan bölgelerde doğurganlık yaşındaki ve HIV enfeksiyon riski belirlenmiş olan kadınlara bulaşma ve korunma yollarını öğretebilmektir. Eğer kadın HIV pozitif ise doğum kontrol yöntemleri öğretilmeye çalışılmaktadır.. Eğer anne adayı bebeği doğurmakta ısrarlı ise gebeliğin belli ayında anneye, doğumdan sonra da bebeğe tedavi başlanmakta ve hasta yakın takibe alınmaktadır.

Anne sütü ile virüsün geçişi gösterildiğinden annenin bebeği emzirmemesi önerilmektedir.

Türkiye’deki bulaşma yollarına göre HIV/AIDS vakaları incelendiğinde; %27,2 heteroseksüel cinsel temas, %16,5 homoseksüel cinsel temas, %1,9damar içi madde bağımlıları, %1,9 enfekte kan transfüzyonu ve %51,4 ise bilinmeyenlerden oluştuğu görülmektedir. %38,7 gibi büyük bir oran eksik bildirimi göstermektedir ki bu da salgının boyutunu öğrenmedeki güçlüğü gözler önüne sermektedir.

Türkiye’de bulaş yolları Sağlık Bakanlığı istatistiklerine göre aşağıdaki tabloda sunulmuştur;

AIDS Vakalarının Olası Bulaş Yollarına Göre Dağılımı  (Türkiye 01 Ocak 2016 – 31 Aralık 2016)

OLASI BULAŞ YOLU TOPLAM VAKA YÜZDE (%)
Heteroseksüel cinsel ilişki 28 27,2
Homoseksüel/biseksüel cinsel ilişki 17 16,5
Damar içi madde bağımlılığı 2 1,9
Anneden bebeğe geçiş 0 0
Nozokomiyal bulaşma 1 1
Homoseksüel/Biseksüel+madde bağımlısı 0 0
Hemofili hastası 0 0
Enfekte kan transfüzyonu 2 1,9
Bilinmeyen 53 51,4
TOPLAM 103 100